1. การเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรม คืออะไร?
การเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรม หมายถึง การปฏิบัติต่อบุคคลอย่างแตกต่าง กีดกัน จำกัดสิทธิ หรือทำให้บุคคลไม่ได้รับโอกาสอย่างเท่าเทียมกับผู้อื่น โดยมีสาเหตุมาจากความพิการ ทั้งที่บุคคลนั้นมีสิทธิและควรได้รับโอกาสเช่นเดียวกับคนทั่วไป
พูดให้เข้าใจง่ายคือ คนพิการถูกปฏิเสธหรือเสียโอกาส ไม่ใช่เพราะขาดความสามารถหรือไม่ผ่านเงื่อนไขที่จำเป็น แต่เพียงเพราะเขาเป็นคนพิการ
การเลือกปฏิบัติไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะการพูดจาดูถูกหรือแสดงท่าทีรังเกียจเท่านั้น แต่อาจเกิดจากกฎ ระเบียบ นโยบาย วิธีปฏิบัติ หรือการไม่จัดสิ่งอำนวยความสะดวกและความช่วยเหลือที่จำเป็น จนทำให้คนพิการไม่สามารถเข้าถึงสิทธิหรือใช้ชีวิตได้อย่างเท่าเทียมกับคนอื่น
2. ตัวอย่างการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรม
การเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมอาจเกิดขึ้นได้ในหลายสถานการณ์ แม้บางครั้งผู้กระทำอาจไม่ได้ตั้งใจกลั่นแกล้งคนพิการโดยตรง แต่การกำหนดกฎหรือวิธีปฏิบัติที่ไม่คำนึงถึงความพิการ ก็อาจทำให้คนพิการเสียสิทธิหรือเสียโอกาสได้
2.1 ด้านการเลือกตั้งและการมีส่วนร่วมทางการเมือง
- คนพิการทางการเคลื่อนไหวเดินทางไปถึงหน่วยเลือกตั้งแล้ว แต่บริเวณทางเข้าเป็นบันได ไม่มีทางลาดหรือวิธีอำนวยความสะดวกที่เหมาะสม ทำให้ไม่สามารถเข้าไปใช้สิทธิได้
- คนพิการทางร่างกายไม่สามารถกากบาทในบัตรเลือกตั้งด้วยตนเอง และขอให้บุคคลที่ตนไว้วางใจช่วยทำเครื่องหมายตามเจตนาของตน แต่เจ้าหน้าที่ไม่อนุญาต ทั้งที่กฎหมายกำหนดแนวทางให้ความช่วยเหลือไว้
- คนพิการทางสายตาไม่ได้รับอุปกรณ์หรือความช่วยเหลือที่จำเป็นในการลงคะแนน ทำให้ไม่สามารถใช้สิทธิได้อย่างเป็นอิสระ
2.2 ด้านการทำงานและอาชีพ
- ผู้สมัครงานที่มีคุณสมบัติและความสามารถตรงตามตำแหน่ง แต่ถูกปฏิเสธเพียงเพราะเป็นคนพิการ โดยนายจ้างไม่ได้พิจารณาความสามารถในการทำงานจริง
- คนพิการที่ทำงานอยู่แล้วไม่ได้รับโอกาสเข้ารับการอบรมหรือเลื่อนตำแหน่ง ทั้งที่มีคุณสมบัติเหมาะสม
- หน่วยงานกำหนดคุณสมบัติทางร่างกายแบบกว้าง ๆ เช่น ต้องมีร่างกายสมบูรณ์แข็งแรง ทั้งที่ลักษณะงานไม่ได้จำเป็นต้องใช้ความสามารถทางร่างกายเช่นนั้น
อ่านเรื่องสิทธิการทำงาน ม.33 และ ม.35 →
2.3 ด้านการเดินทางและการใช้บริการสาธารณะ
- ผู้ใช้รถเข็นต้องการใช้บริการรถโดยสาร แต่รถไม่มีอุปกรณ์รองรับรถเข็น และไม่มีมาตรการช่วยเหลือที่เหมาะสม ทำให้ไม่สามารถเดินทางได้เช่นเดียวกับคนทั่วไป
- คนพิการเดินทางไปติดต่อราชการ แต่สำนักงานตั้งอยู่ในอาคารที่มีแต่บันได ไม่มีทางลาดหรือลิฟต์ที่ใช้งานได้
- คนพิการถูกปฏิเสธการใช้บริการบางอย่าง เพียงเพราะเจ้าหน้าที่เห็นว่าการให้บริการคนพิการยุ่งยากหรือเป็นภาระ
อ่านเรื่องสิ่งอำนวยความสะดวก และช่องทางร้องเรียนรถโดยสาร 1584 →
2.4 ด้านข้อมูลข่าวสารและการสื่อสาร
- หน่วยงานจัดประชุมหรือรับฟังความคิดเห็น แต่ไม่มีล่ามภาษามือ ทำให้คนพิการทางการได้ยินไม่สามารถติดตามและแสดงความคิดเห็นได้
- หน่วยงานเผยแพร่ข้อมูลหรือแบบฟอร์มสำคัญผ่านเอกสารที่เป็นภาพสแกน ซึ่งโปรแกรมอ่านหน้าจอไม่สามารถอ่านข้อความได้ ทำให้คนพิการทางการมองเห็นเข้าถึงข้อมูลไม่ได้
- การแจ้งข่าวสารฉุกเฉินใช้เสียงประกาศเพียงช่องทางเดียว โดยไม่มีข้อความหรือสัญญาณภาพสำหรับคนพิการทางการได้ยิน
2.5 ด้านการเข้าถึงสิทธิและบริการของภาครัฐ
- คนพิการต้องเดินทางไปติดต่อหน่วยงานด้วยตนเอง แต่หน่วยงานไม่มีช่องทางให้บริการที่เหมาะสมกับผู้ที่ไม่สามารถเดินทางได้สะดวก
- หน่วยงานกำหนดขั้นตอนให้ประชาชนต้องกรอกเอกสารหรือยื่นคำร้องด้วยวิธีเดียว โดยไม่มีทางเลือกสำหรับคนพิการที่มีข้อจำกัดในการเขียน อ่าน หรือสื่อสาร
- คนพิการร้องขอความช่วยเหลือที่จำเป็นเพื่อให้สามารถใช้บริการได้ แต่ถูกปฏิเสธโดยไม่มีเหตุผลที่เหมาะสม
ข้อสังเกตสำคัญ
ตัวอย่างเหล่านี้ไม่ได้หมายความว่า ทุกกรณีจะเป็นการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมตามกฎหมายโดยอัตโนมัติ ต้องพิจารณาข้อเท็จจริง เหตุผล ความจำเป็น และมาตรการช่วยเหลือที่จัดให้ในแต่ละกรณีด้วย
หลักสำคัญคือ อย่ามองเพียงว่าหน่วยงานหรือผู้ให้บริการปฏิบัติต่อทุกคนเหมือนกันหรือไม่ ต้องดูด้วยว่าวิธีปฏิบัตินั้นทำให้คนพิการเสียสิทธิหรือเสียโอกาสหรือเปล่า
ถูกปฏิเสธไม่รับเข้าเรียน? กฎหมายการศึกษาสำหรับคนพิการกำหนดว่า การที่สถานศึกษาปฏิเสธไม่รับคนพิการ ถือเป็นการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรม
3. การขจัดการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรม
เมื่อเข้าใจแล้วว่าการเลือกปฏิบัติคืออะไร และเกิดขึ้นได้อย่างไร ขั้นต่อไปคือการทำความเข้าใจว่าเราจะป้องกัน แก้ไข และขจัดปัญหาเหล่านี้ได้อย่างไร
การขจัดการเลือกปฏิบัติไม่ใช่เพียงการห้ามไม่ให้ใครปฏิเสธหรือกีดกันคนพิการเท่านั้น แต่ยังหมายถึงการปรับเปลี่ยนกฎ ระเบียบ สภาพแวดล้อม และวิธีการให้บริการ เพื่อให้คนพิการสามารถเข้าถึงสิทธิและมีส่วนร่วมในสังคมได้อย่างเสมอภาค
- หลักการและกฎหมายที่คุ้มครองสิทธิ: อนุสัญญาว่าด้วยสิทธิคนพิการ (CRPD) และพระราชบัญญัติส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ พ.ศ. 2550
- เมื่อถูกเลือกปฏิบัติ จะทำอย่างไร: การรวบรวมหลักฐาน การร้องเรียน การขอให้แก้ไข และการเรียกร้องความเป็นธรรม
- ร้องเรียนหรือขอความช่วยเหลือได้ที่ไหน: หน่วยงานภาครัฐ องค์กรด้านคนพิการ และช่องทางให้ความช่วยเหลือทางกฎหมาย
4. เมื่อถูกเลือกปฏิบัติ จะร้องเรียนได้ที่ไหน?
คนพิการที่ได้รับหรือกำลังจะได้รับความเสียหายจากการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรม มีสิทธิร้องขอให้หน่วยงานที่กฎหมายกำหนดตรวจสอบและมีคำสั่งให้เพิกถอนการกระทำหรือห้ามมิให้กระทำการนั้นได้ ตามมาตรา 16 แห่งพระราชบัญญัติส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ พ.ศ. 2550
ช่องทางหลักในการยื่นคำร้องตามระเบียบ ได้แก่
- กรุงเทพมหานคร: ยื่นต่อกรมส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ (พก.) หรือหน่วยงานที่ได้รับมอบหมาย
- ต่างจังหวัด: ยื่นต่อสำนักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัด (พมจ.) หรือศูนย์บริการคนพิการระดับจังหวัด
ผู้ร้องไม่จำเป็นต้องยื่นเรื่องเฉพาะจังหวัดที่ตนมีภูมิลำเนาหรือจังหวัดที่เกิดเหตุ สามารถยื่น ณ หน่วยงานรับคำร้องตามที่ระเบียบกำหนดได้ โดยหน่วยงานจะประสานการตรวจสอบข้อเท็จจริงต่อไป
ผู้มีสิทธิยื่นคำร้อง ได้แก่ คนพิการที่ได้รับหรือจะได้รับความเสียหาย ผู้ดูแลในกรณีที่กฎหมายกำหนด เช่น คนพิการเป็นผู้เยาว์หรือไม่สามารถดำเนินการเองได้ รวมถึงองค์กรด้านคนพิการหรือผู้ที่ได้รับมอบอำนาจให้ดำเนินการแทน
การร้องขอทำได้หลายวิธี ได้แก่ ทำเป็นหนังสือ ส่งทางไปรษณีย์ แจ้งด้วยวาจา หรือวิธีการอื่นที่หน่วยงานรับคำร้องสามารถรับเรื่องได้ หากแจ้งด้วยวาจา เจ้าหน้าที่จะบันทึกรายละเอียดและให้ผู้ร้องลงลายมือชื่อหรือรับรองตามวิธีที่กำหนด
5. ขั้นตอนการร้องเรียนตามมาตรา 16
- เตรียมข้อมูลและหลักฐาน: บันทึกว่าเกิดอะไรขึ้น วันเวลาและสถานที่ใด ใครเป็นผู้เกี่ยวข้อง และเหตุใดจึงเห็นว่าเกี่ยวข้องกับความพิการ รวบรวมหนังสือปฏิเสธ อีเมล ข้อความ ภาพถ่าย คลิปเสียง/วิดีโอ รายชื่อพยาน หรือเอกสารอื่นที่เกี่ยวข้อง
- ติดต่อหน่วยงานรับคำร้อง: นำเรื่องไปยื่นที่ พก. ในกรุงเทพฯ หรือ พมจ./ศูนย์บริการคนพิการระดับจังหวัดในต่างจังหวัด แจ้งให้ชัดว่าประสงค์ยื่นคำร้องขอให้ตรวจสอบการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมตามมาตรา 16 ไม่ใช่เพียงร้องเรียนทั่วไป
- ขอหลักฐานการรับเรื่อง: ขอเลขรับคำร้องหรือสำเนาคำร้องที่มีตรารับ วันรับเรื่อง และชื่อหน่วยงานเก็บไว้ เพื่อติดตามความคืบหน้า
- ตรวจสอบข้อเท็จจริง: หน่วยงานที่รับคำร้องจะลงทะเบียนเรื่องและมอบหมายเจ้าหน้าที่ตรวจสอบ รวบรวมข้อเท็จจริงและเสนอความเห็น โดยระเบียบกำหนดกรอบการรวบรวมข้อเท็จจริงภายใน 30 วัน และอาจขยายได้อีกไม่เกิน 30 วันเมื่อมีเหตุจำเป็น
- การไกล่เกลี่ย (ถ้ามี): คู่กรณีอาจขอให้มีการไกล่เกลี่ยได้ แต่ต้องเป็นไปด้วยความสมัครใจของคู่กรณีทุกฝ่าย หากตกลงกันได้จะจัดทำข้อตกลงเป็นหนังสือ หากตกลงกันไม่ได้จะเข้าสู่กระบวนการวินิจฉัยต่อไป
- การวินิจฉัยและคำสั่ง: คณะอนุกรรมการขจัดการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมต่อคนพิการ หรือคณะกรรมการที่มีอำนาจ จะพิจารณาข้อเท็จจริงและข้อกฎหมาย และอาจมีคำสั่งให้หยุดการกระทำหรือดำเนินการให้เหมาะสมตามอำนาจ
ข้อควรทราบ: ระยะเวลา 30 วันและการขยายเวลาเป็นกรอบการรวบรวมข้อเท็จจริงตามระเบียบ ไม่ใช่การรับประกันว่าคดีทั้งหมดจะเสร็จสิ้นภายใน 30 หรือ 60 วัน ส่วนการไกล่เกลี่ยมีกรอบเวลาแยกต่างหาก และการไกล่เกลี่ยจะเกิดขึ้นเมื่อคู่กรณีสมัครใจ
ระวังเรื่องเวลา: หากมีการฟ้องเรียกค่าเสียหายต่อศาล ควรรีบปรึกษาผู้เชี่ยวชาญเรื่องอายุความและกำหนดเวลาตามกฎหมาย อย่ารอให้กระบวนการร้องเรียนสิ้นสุดโดยไม่ตรวจสอบกำหนดเวลาของคดี
6. ควรเตรียมอะไรไปยื่นคำร้อง?
เพื่อให้เจ้าหน้าที่เข้าใจเหตุการณ์และตรวจสอบได้รวดเร็ว ควรเตรียมข้อมูลเท่าที่มี ไม่จำเป็นต้องรอให้มีหลักฐานครบทุกอย่างจึงค่อยไปขอคำปรึกษา
- สำเนาบัตรประจำตัวประชาชนและบัตรประจำตัวคนพิการ (ถ้ามี)
- ชื่อและที่อยู่ของหน่วยงาน องค์กร หรือบุคคลที่ถูกร้อง
- วัน เวลา สถานที่ และลำดับเหตุการณ์โดยละเอียด
- คำอธิบายว่าการกระทำนั้นทำให้เสียสิทธิหรือเสียโอกาสอย่างไร และเกี่ยวข้องกับความพิการอย่างไร
- หลักฐานที่มี เช่น หนังสือ อีเมล แชต ภาพถ่าย คลิปเสียง/วิดีโอ ใบประกาศ กฎระเบียบ หรือรายชื่อพยาน
- สิ่งที่ต้องการให้แก้ไข เช่น ยกเลิกคำสั่ง เปิดโอกาสให้เข้าถึงบริการ จัดสิ่งอำนวยความสะดวก หรือยุติวิธีปฏิบัติที่กีดกัน
หากไม่มีเอกสารบางอย่าง หรือไม่สามารถเดินทางไปยื่นด้วยตนเอง ให้สอบถามหน่วยงานรับคำร้องเรื่องการรับแจ้งด้วยวาจา การมอบอำนาจ หรือการอำนวยความสะดวกในการยื่นคำร้อง
7. หากถูกฟ้องร้อง แต่ไม่มีเงินจ้างทนาย จะขอความช่วยเหลือได้อย่างไร?
คนพิการอาจตกอยู่ในสถานะที่ไม่ได้เป็นผู้ร้องเรียนเท่านั้น แต่อาจถูกบุคคลหรือหน่วยงานฟ้องร้องเป็นคดีแพ่งหรือคดีอาญา และไม่มีเงินจ้างทนายความเพื่อต่อสู้คดี รัฐมีช่องทางช่วยเหลือประชาชนที่ขาดแคลนทุนทรัพย์ให้เข้าถึงกระบวนการยุติธรรมได้ โดยต้องยื่นคำขอและผ่านการพิจารณาตามหลักเกณฑ์ ไม่ใช่สิทธิที่จะได้รับทนายโดยอัตโนมัติทุกกรณี
7.1 กองทุนยุติธรรม กระทรวงยุติธรรม
กองทุนยุติธรรมสามารถพิจารณาช่วยเหลือค่าใช้จ่ายในการดำเนินคดีแก่ผู้ที่มีความจำเป็นและขาดแคลนทุนทรัพย์ ทั้งผู้ที่ต้องการฟ้องคดีและผู้ที่ถูกฟ้องเป็นจำเลย โดยอาจสนับสนุนค่าใช้จ่าย เช่น
- ค่าจ้างทนายความหรือค่าที่ปรึกษากฎหมาย
- ค่าธรรมเนียมศาลและค่าใช้จ่ายที่จำเป็นในการดำเนินคดี
- ค่าใช้จ่ายอื่นที่เกี่ยวข้องตามหลักเกณฑ์ของกองทุน
- การขอปล่อยชั่วคราวผู้ต้องหาหรือจำเลย
วิธีขอความช่วยเหลือ
- ยื่นคำขอที่สำนักงานยุติธรรมจังหวัดทั่วประเทศ หรือสำนักงานกองทุนยุติธรรม กระทรวงยุติธรรม
- ยื่นด้วยตนเอง หรือให้ผู้แทน/ผู้รับมอบอำนาจยื่นแทนได้ตามหลักเกณฑ์
- อธิบายข้อเท็จจริงของคดี เหตุผลที่ต้องการความช่วยเหลือ และแสดงฐานะทางการเงินกับภาระค่าใช้จ่าย
- เตรียมเอกสารที่เกี่ยวข้อง เช่น บัตรประชาชน ทะเบียนบ้าน หมายศาลหรือเอกสารคดี สัญญาหรือเอกสารที่เกี่ยวข้อง หลักฐานรายได้และภาระค่าใช้จ่าย
- เจ้าหน้าที่จะตรวจสอบข้อเท็จจริงและเสนอผู้มีอำนาจพิจารณา หากได้รับอนุมัติจึงจะจัดความช่วยเหลือตามขอบเขตที่อนุมัติ
ช่องทางติดต่อ: สายด่วนยุติธรรม 1111 กด 77, สำนักงานยุติธรรมจังหวัดทั่วประเทศ หรือยื่นคำขอออนไลน์ผ่านระบบของกองทุนยุติธรรม
เว็บไซต์ยื่นคำขอออนไลน์: ระบบขอรับความช่วยเหลือกองทุนยุติธรรม (เปิดในหน้าต่างใหม่)
7.2 สภาทนายความในพระบรมราชูปถัมภ์
สภาทนายความมีบริการช่วยเหลือประชาชนทางกฎหมายสำหรับผู้ยากไร้หรือผู้ไม่ได้รับความเป็นธรรม รวมถึงมีโครงการทนายความอาสาประจำสถานีตำรวจ ซึ่งให้คำปรึกษากฎหมายแก่ประชาชนโดยไม่เสียค่าใช้จ่าย นอกจากนี้ยังมีคณะกรรมการช่วยเหลือประชาชนทางกฎหมายที่สามารถพิจารณาให้ความช่วยเหลือตามหลักเกณฑ์ของสภาทนายความ
ช่องทางติดต่อ: สายด่วนปรึกษากฎหมายสภาทนายความ 1167 หรือสำนักงานสภาทนายความ โทร. 02-522-7124 ถึง 27 ในวันและเวลาทำการ
เว็บไซต์บริการประชาชน/ทนาย: สภาทนายความ (เปิดในหน้าต่างใหม่)
ข้อควรเข้าใจ: ทนายความอาสาประจำสถานีตำรวจเป็นช่องทางให้คำปรึกษา ไม่ได้หมายความว่าจะรับว่าความในศาลให้ทุกคดี หากต้องการทนายดำเนินคดีหรือว่าความ ควรสอบถามบริการช่วยเหลือประชาชนทางกฎหมายของสภาทนายความ หรือยื่นขอรับความช่วยเหลือจากกองทุนยุติธรรม
7.3 หากเป็นคดีอาญา ควรแจ้งความต้องการทนายทันที
ในคดีอาญาบางประเภท กฎหมายกำหนดให้รัฐจัดหาทนายความให้จำเลยตามเงื่อนไข เช่น คดีที่มีโทษประหารชีวิต หรือกรณีจำเลยเป็นเด็กและเยาวชน ส่วนคดีที่มีอัตราโทษจำคุก หากจำเลยไม่มีทนายและต้องการทนาย ให้แจ้งศาลเพื่อพิจารณาจัดหาทนายความตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ทั้งนี้ สิทธิและเงื่อนไขขึ้นอยู่กับประเภทคดีและสถานะของผู้ถูกกล่าวหา
ได้รับหมายเรียกหรือหมายศาล อย่าเพิกเฉย หากได้รับหมายเรียก หมายศาล หรือเอกสารแจ้งข้อกล่าวหา อย่าเพิกเฉยหรือปล่อยให้พ้นกำหนด ควรนำเอกสารไปขอคำปรึกษาทันที และแจ้งเจ้าหน้าที่ว่าตนเป็นคนพิการและต้องการความช่วยเหลือหรือสิ่งอำนวยความสะดวกในการติดต่อและดำเนินคดี
8. หน่วยงานและช่องทางที่ขอความช่วยเหลือได้
- สายด่วนคนพิการ: โทร. 1479
- กรมส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ (พก.): โทร. 0 2354 3388 · เว็บไซต์/ช่องทางติดต่อ (เปิดในหน้าต่างใหม่)
- สำนักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัด (พมจ.): ติดต่อสำนักงาน พมจ. ในจังหวัดที่สะดวก · เว็บไซต์/ช่องทางติดต่อ (เปิดในหน้าต่างใหม่)
- กองทุนยุติธรรม: สายด่วน 1111 กด 77 · เว็บไซต์/ช่องทางติดต่อ (เปิดในหน้าต่างใหม่)
- สภาทนายความ: สายด่วน 1167 · เว็บไซต์/ช่องทางติดต่อ (เปิดในหน้าต่างใหม่)
- คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.): สายด่วน 1377 · เว็บไซต์/ช่องทางติดต่อ (เปิดในหน้าต่างใหม่)
กสม. เป็นอีกช่องทางหนึ่งเมื่อเหตุการณ์มีลักษณะเป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชนหรือการเลือกปฏิบัติที่ไม่เป็นธรรม โดยสามารถร้องเรียนทางเว็บไซต์ โทรศัพท์ ไปรษณีย์ หรือด้วยวาจาได้ อย่างไรก็ตาม หากต้องการใช้กลไกเฉพาะตามมาตรา 16 ของกฎหมายคนพิการ ควรยื่นต่อ พก. หรือ พมจ./ศูนย์บริการคนพิการระดับจังหวัดตามช่องทางที่ระเบียบกำหนดด้วย
9. สิทธิในการเรียกค่าเสียหายและการขอให้องค์กรช่วยดำเนินการ
การร้องขอตามมาตรา 16 ไม่ตัดสิทธิคนพิการที่จะฟ้องเรียกค่าเสียหายฐานละเมิดต่อศาลที่มีเขตอำนาจ หากศาลเห็นว่ามีการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรม ศาลอาจกำหนดค่าเสียหายที่ไม่ใช่ตัวเงินได้ และหากเป็นการกระทำโดยจงใจหรือประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง ศาลอาจกำหนดค่าเสียหายในเชิงลงโทษได้ไม่เกินสี่เท่าของค่าเสียหายที่แท้จริง
นอกจากนี้ มาตรา 17 เปิดโอกาสให้คนพิการหรือผู้ดูแลขอให้องค์กรด้านคนพิการที่เกี่ยวข้องเป็นผู้ร้องขอหรือฟ้องคดีแทนได้ และการฟ้องคดีตามมาตรา 16 วรรคสองได้รับยกเว้นค่าฤชาธรรมเนียมศาลตามเงื่อนไขของกฎหมาย
องค์กรด้านคนพิการจึงมีบทบาทสำคัญ ไม่ใช่เพียงให้กำลังใจหรือแนะนำช่องทางเท่านั้น แต่ยังสามารถช่วยจัดทำคำร้อง ประสานหน่วยงาน รวบรวมข้อมูล และในกรณีที่เข้าเงื่อนไขตามกฎหมายอาจดำเนินการแทนคนพิการได้
หมายเหตุ: บทความนี้เป็นข้อมูลเบื้องต้น ไม่ใช่คำปรึกษากฎหมายเฉพาะคดี ช่องทางและหลักเกณฑ์การช่วยเหลืออาจเปลี่ยนแปลงได้ ควรตรวจสอบกับหน่วยงานก่อนยื่นคำร้อง โดยเฉพาะกรณีที่มีหมายศาลหรือกำหนดเวลาตามกฎหมาย
หน่วยงานรัฐที่รับผิดชอบ
กฎหมาย ระเบียบ และประกาศที่เกี่ยวข้อง
- พระราชบัญญัติส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ พ.ศ. 2550 และที่แก้ไขเพิ่มเติม (มาตรา 15 มาตรา 16 มาตรา 17)
- ระเบียบคณะกรรมการส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการแห่งชาติ ว่าด้วยการร้องขอ การรวบรวมพยานหลักฐาน การไกล่เกลี่ย และการวินิจฉัย พ.ศ. 2556
- อนุสัญญาว่าด้วยสิทธิคนพิการ (CRPD)
เอกสารอ้างอิง
- พ.ร.บ.ส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ พ.ศ. 2550: https://lawplayer.com/th/act/ocs-%E0%B8%AA0074-1B-0001
- ระเบียบว่าด้วยการร้องขอ ไกล่เกลี่ย และวินิจฉัย พ.ศ. 2556: https://law.m-society.go.th/storage/uploads/laws/th/law_th_1737601764.pdf
- พก. ระบบร้องเรียนร้องทุกข์: https://smart.dep.go.th/complaint/public/
- สำนักงานกองทุนยุติธรรม: https://jfo.moj.go.th/
- สภาทนายความ บริการประชาชน: https://www.lawyerscouncil.or.th/services
- คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ: https://www.nhrc.or.th/th/public-service
ข้อมูลบางส่วนในหน้านี้อยู่ระหว่างการตรวจสอบกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ก่อนใช้สิทธิ ควรสอบถามหน่วยงานเพื่อยืนยันอีกครั้ง
ตรวจสอบข้อมูลล่าสุด: 14 พฤศจิกายน 2569 · ลิงก์ทุกลิงก์ในหน้านี้เป็นเว็บไซต์ของหน่วยงานราชการ
หลักเกณฑ์อาจเปลี่ยนแปลงได้ และการได้รับสิทธิขึ้นกับการพิจารณาของหน่วยงาน ควรสอบถามหน่วยงานที่รับผิดชอบก่อนยื่นคำขอ