ประวัติความเป็นมาของ Independent Living ในประเทศไทย

ไล่เวลาโดยย่อ

1. พ.ศ. 2531

   ผู้นำคนพิการไทยได้ทุนไปศึกษาดูงาน IL ที่สหรัฐอเมริกา แคนาดา และญี่ปุ่น

2. พ.ศ. 2533

   เสนอแนวคิด IL ครั้งแรกในประเทศไทย ต่อที่ประชุมสมัชชาคนพิการแห่งชาติ ครั้งที่ 5 จ.เชียงใหม่ แต่ข้อเสนอตกไป

3. หลังจากนั้น

   Human Care ศูนย์ IL ของญี่ปุ่น ยังให้ทุนคนพิการไทยไปศึกษาดูงาน IL ที่ญี่ปุ่นปีละ 2 ทุน เกือบทุกปี

4. พ.ศ. 2545–2547

   โครงการนำร่อง 3 ปี “เสริมสร้างความเข้มแข็งในชุมชน: การดำรงชีวิตอิสระของคนพิการ” ร่วมกับ JICA ใน 3 จังหวัด

5. พ.ศ. 2547

   คณะทำงานทั้ง 3 จังหวัดตั้งศูนย์การดำรงชีวิตอิสระคนพิการ (CIL) ขึ้นเป็นฐานการทำงานต่อ

6. กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2549

   ตัวแทนจาก 4 ศูนย์ ร่วมกันตั้ง “คณะกรรมการกลาง” ซึ่งต่อมาพัฒนาเป็นสภาศูนย์การดำรงชีวิตอิสระคนพิการประเทศไทย (TIL)

7. ต้นปี พ.ศ. 2550

   สัมมนาเผยแพร่ผลงาน IL และยื่นข้อเสนอให้ผู้ช่วยคนพิการ (PA) เป็นสวัสดิการของรัฐ

8. พ.ศ. 2550

   ระบบผู้ช่วยคนพิการเข้าไปอยู่ใน พ.ร.บ.ส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ พ.ศ. 2550

9. พ.ศ. 2547–2552

   เครือข่ายการดำรงชีวิตอิสระขยายเป็น 11 องค์กร

10. พ.ศ. 2554

    มีผู้ช่วยคนพิการ (PA) ปฏิบัติงานได้จริง

11. 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2554

    ได้รับใบอนุญาตจัดตั้งมูลนิธิสภาศูนย์การดำรงชีวิตอิสระคนพิการประเทศไทย

1. คนพิการไทยมีโอกาสเรียนรู้ IL

สำหรับประเทศไทย แนวคิดการดำรงชีวิตอิสระของคนพิการเริ่มเมื่อปี พ.ศ. 2531 ภายหลังที่ผู้นำคนพิการไทยได้ทุนไปศึกษาดูงานการดำรงชีวิตอิสระของคนพิการในต่างประเทศ ทั้งสหรัฐอเมริกา แคนาดา และญี่ปุ่น

ในปี พ.ศ. 2533 ได้มีการนำเสนอแนวคิดการดำรงชีวิตอิสระของคนพิการต่อที่ประชุมสมัชชาคนพิการแห่งชาติ ครั้งที่ 5 ที่จังหวัดเชียงใหม่ เป็นครั้งแรกในประเทศไทย ขณะนั้นมีผู้ไม่เห็นด้วยเป็นจำนวนมาก โดยเฉพาะในประเด็นการให้ความสำคัญกับความต้องการของคนพิการ และการควบคุมการให้บริการโดยผู้รับบริการ ด้วยว่าแนวคิดนี้เป็น “ของใหม่” ที่ถือกำเนิดมาจากต่างประเทศซึ่งมีความพร้อมในหลายด้านมากกว่าประเทศไทย ประกอบกับความไม่เชื่อมั่นว่า “คนพิการ” จะสามารถจัดบริการให้แก่คนพิการด้วยกันได้ ข้อเสนอนี้จึงตกไป

อย่างไรก็ตาม ศูนย์การดำรงชีวิตอิสระของญี่ปุ่นชื่อ Human Care ยังคงให้ทุนสนับสนุนให้คนพิการไทยไปศึกษาดูงาน Independent Living ที่ประเทศญี่ปุ่นปีละ 2 ทุน เกือบทุกปีต่อเนื่องกัน นับว่าเป็นการเปิดโลกทัศน์เรื่องการใช้ชีวิตของคนพิการให้กับคนพิการไทยจำนวนหนึ่ง และทำให้มีความหวังจะนำมาปรับใช้ในประเทศไทย คนที่กลับมาล้วนชื่นชมยินดีกับความก้าวหน้าในเรื่องการช่วยเหลือคนพิการ และการใช้ชีวิตของคนพิการชาวญี่ปุ่น แต่ก็ยังไม่สามารถผลักดันให้ Independent Living เกิดขึ้นในประเทศไทยได้

2. ภาคปฏิบัติที่ทำให้เกิด IL ในประเทศไทย

ต่อมาในปี พ.ศ. 2545 องค์กร Human Care ได้ผลักดันให้คนพิการไทยดำเนินโครงการเพื่อนำหลักการและวิธีการของ Independent Living มาช่วยคนพิการไทยที่มีความพิการมาก ให้สามารถออกมาใช้ชีวิตในสังคมได้อีกครั้ง จึงได้ประสานกับองค์กรความร่วมมือระหว่างประเทศของญี่ปุ่น (JICA) ร่วมกับสำนักงานคณะกรรมการฟื้นฟูสมรรถภาพคนพิการ กรมประชาสงเคราะห์ และองค์กรคนพิการไทย 3 องค์กร จัดทำ “โครงการเสริมสร้างความเข้มแข็งในชุมชน : การดำรงชีวิตอิสระของคนพิการ” เป็นโครงการนำร่อง 3 ปี ระหว่างปี พ.ศ. 2545–2547 เพื่อศึกษาผลกระทบและความเป็นไปได้ในการนำ “แนวคิดการดำรงชีวิตอิสระของคนพิการ” มาปรับใช้ในประเทศไทย

องค์กรคนพิการใน 3 จังหวัด ได้แก่ สมาคมคนพิการทุกประเภทจังหวัดนครปฐม สมาคมคนพิการนนทบุรี และมูลนิธิพระมหาไถ่เพื่อการพัฒนาคนพิการ จังหวัดชลบุรี ได้รับมอบหมายให้รับผิดชอบการดำเนินงานตามโครงการ โดยมีโรงเรียนอาชีวพระมหาไถ่ พัทยา เป็นผู้ประสานงานโครงการ เพื่อศึกษาเปรียบเทียบปัจจัยที่ส่งเสริมสนับสนุนและที่เป็นอุปสรรคต่อการดำเนินงานของคณะทำงานคนพิการ ซึ่งผ่านการฝึกอบรมจากวิทยากรชาวญี่ปุ่น และหาบทสรุปสู่อีกหนึ่งทางเลือกในกระบวนการฟื้นฟูและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการในประเทศไทย

เปิดสัมมนา

การฝึกอบรม

การลงพื้นที่ฝึกปฏิบัติงาน

ภาพทั้งหมดในหน้านี้: คลังภาพมูลนิธิสภาศูนย์การดำรงชีวิตอิสระคนพิการประเทศไทย (TIL)

3. ศูนย์ IL ในประเทศไทย

ภายหลังจบโครงการนำร่อง 3 ปี ในปี พ.ศ. 2547 คณะทำงานคนพิการทั้ง 3 จังหวัดตกลงใจจัดตั้ง “ศูนย์การดำรงชีวิตอิสระคนพิการ” หรือ CIL ขึ้น เพื่อใช้เป็นฐานในการนำแนวคิดการดำรงชีวิตอิสระคนพิการมาปรับใช้ในประเทศไทย เป็นการขยายผลการดำเนินงานต่อเนื่องหลังสิ้นสุดโครงการนำร่อง

“แนวคิดการดำรงชีวิตอิสระของคนพิการ สามารถเปลี่ยนวิธีคิดของคนพิการได้จริง”ข้อสรุปของคณะทำงาน หลังดำเนินงานศูนย์ IL 3 จังหวัด พ.ศ. 2547–2549

คนพิการส่วนใหญ่ที่ผ่านกระบวนการไอ-แอล มีวิถีชีวิตเปลี่ยนไปในทางที่ดีขึ้น เริ่มจากค้นพบศักยภาพในตัวเอง เห็นคุณค่าในตัวเอง เชื่อมั่นในตัวเอง กล้าบอกถึงความต้องการของตัวเอง กล้าคิดและตัดสินใจด้วยตัวเอง เหล่านี้ส่งผลให้คนพิการมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น นับเป็นก้าวแรกแห่งความสำเร็จที่พิสูจน์แล้วว่าแนวคิดการดำรงชีวิตอิสระคนพิการสามารถนำมาปรับ “ใช้ได้จริง” ในประเทศไทย

4. เครือข่ายผู้มีความสนใจงาน IL ในประเทศไทย

ในเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2549 คณะทำงานศูนย์การดำรงชีวิตอิสระของคนพิการ 4 ศูนย์ใน 3 จังหวัด (ชลบุรี นครปฐม พุทธมณฑล และนนทบุรี) ได้ส่งตัวแทนเข้ามาร่วมกันทำงานในลักษณะ “คณะกรรมการกลาง” ซึ่งต่อมาพัฒนาเป็น “สภาศูนย์การดำรงชีวิตอิสระคนพิการประเทศไทย” หรือ TIL เพื่อเป็นองค์กรกลางในการติดต่อประสานงาน แลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสารและประสบการณ์การทำงานของศูนย์การดำรงชีวิตอิสระคนพิการในประเทศไทย

คณะกรรมการกลางจัดฝึกอบรมเผยแพร่แนวคิดการดำรงชีวิตอิสระแก่กลุ่มคนพิการที่สนใจ จัดทำหลักสูตรการฝึกอบรมและมาตรฐานการให้บริการของศูนย์ ส่งเสริมสนับสนุนการจัดตั้งศูนย์ และบริหารเครือข่ายศูนย์การดำรงชีวิตอิสระคนพิการในประเทศไทย โดยใช้กระบวนการ “เรียนรู้ผ่านการกระทำ” มุ่งให้เกิดความรู้ความเข้าใจในแนวคิดการดำรงชีวิตอิสระ และเสริมพลังคนพิการที่ต้องการดำรงชีวิตอิสระ ตลอดจนให้งานด้านการดำรงชีวิตอิสระคนพิการขยายประโยชน์สู่เพื่อนคนพิการและครอบครัวได้อย่างกว้างขวางและต่อเนื่อง

ผลจากการขยายเครือข่ายในช่วง พ.ศ. 2547–2552 ทำให้เกิดกลุ่มช่วยเหลือตัวเองของคนพิการ (Self-help Group) ที่เข้าร่วมเป็นเครือข่ายการดำรงชีวิตอิสระของคนพิการในประเทศไทย จำนวน 11 องค์กร ได้แก่

• ศูนย์การดำรงชีวิตอิสระของคนพิการจังหวัดชลบุรี
• ศูนย์การดำรงชีวิตอิสระคนพิการจังหวัดนนทบุรี
• ศูนย์การดำรงชีวิตอิสระของคนพิการนครปฐม
• ศูนย์การดำรงชีวิตอิสระของคนพิการพุทธมณฑล จ.นครปฐม
• ศูนย์การดำรงชีวิตอิสระของคนพิการจังหวัดปทุมธานี
• กลุ่มคนพิการตำบลบางกร่าง จ.นนทบุรี
• ชมรมคนพิการตำบลบางรักพัฒนา จ.นนทบุรี
• ศูนย์การดำรงชีวิตอิสระของคนพิการกรุงเทพฯ
• ศูนย์เทศบาลตำบลเจ้าพระยาสุรศักดิ์เพื่อการดำรงชีวิตอิสระของคนพิการ จ.ชลบุรี
• กลุ่มการดำรงชีวิตอิสระคนพิการลำปาง
• ชมรมคนพิการทุกประเภทจังหวัดชัยนาท

5. การผลักดันสวัสดิการผู้ช่วยคนพิการสู่บริการภาครัฐ

ช่วงต้นปี พ.ศ. 2550 “คณะกรรมการกลาง” (ช่วงนั้นยังไม่ได้จดทะเบียนเป็นมูลนิธิ) ได้จัดประชุมสัมมนาเพื่อเผยแพร่ผลการดำเนินงานการดำรงชีวิตอิสระให้สาธารณชน เพื่อนองค์กรคนพิการ และหน่วยราชการที่เกี่ยวข้องได้รับทราบ ที่ห้องประชุมใหญ่ อาคาร 60 ปี กรมประชาสงเคราะห์ (ปัจจุบันคือกรมส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ)

ในครั้งนั้นมีทั้งคณะทำงาน และคนพิการที่ปลดพันธนาการจากความพิการที่เคยผูกมัดตัวไว้กับบ้านกับเตียงนอน ออกมาเล่าประสบการณ์ และเราได้ยื่นข้อเสนอเชิงนโยบายต่อภาครัฐ เพื่อส่งเสริมงานการดำรงชีวิตอิสระ และให้คนพิการที่มีความพิการมากกลับมาใช้ชีวิตในสังคมได้อีกครั้ง คือ ให้ผู้ช่วยคนพิการ (PA) ซึ่งเป็นกลไกสำคัญที่ทำให้คนพิการรุนแรงออกสู่สังคมได้ เป็นสวัสดิการของภาครัฐ ข้อเสนอนี้ได้รับความสนใจจากเพื่อนองค์กรคนพิการหลากหลายประเภทความพิการ หลังการสัมมนายังมีการประชุมอีกหลายครั้งเพื่อร่วมกันขับเคลื่อนสวัสดิการ PA จนในที่สุดระบบผู้ช่วยคนพิการได้เป็นสวัสดิการของภาครัฐตามกฎหมาย ใน พ.ร.บ.ส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ พ.ศ. 2550

การประชุมสัมมนา IL และขับเคลื่อน PA

เมื่อสวัสดิการ PA เข้าไปอยู่ใน พ.ร.บ.ส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนพิการ พ.ศ. 2550 แล้ว “คณะกรรมการกลาง” ยังต้องติดตามต่อ เพื่อให้ระเบียบ กฎเกณฑ์ในระบบ PA รวมทั้งหลักสูตรการอบรม PA เป็นไปในทิศทางที่ส่งเสริมการดำรงชีวิตอิสระได้จริง จนมี PA ที่ปฏิบัติงานได้จริงในปี พ.ศ. 2554

6. มูลนิธิสภาศูนย์การดำรงชีวิตอิสระคนพิการประเทศไทย

จุดประสงค์แรกเริ่มของคณะกรรมการกลาง คือ ช่วยกันประชาสัมพันธ์ จัดอบรมเผยแพร่แนวคิดการทำงานของศูนย์การดำรงชีวิตอิสระคนพิการ และเป็นจุดเชื่อมประสานการทำงานของศูนย์การดำรงชีวิตอิสระที่จะเกิดขึ้นใหม่ให้ไปในทิศทางเดียวกัน ซึ่งต้องประสานงานทั้งภาคเอกชนและภาคราชการเป็นอย่างมาก จึงต้องยกระดับ “คณะกรรมการกลาง” ให้เป็นองค์กรอย่างเป็นทางการ โดยยื่นขอจดทะเบียนเป็นมูลนิธิชื่อ มูลนิธิสภาศูนย์การดำรงชีวิตอิสระคนพิการประเทศไทย และได้รับใบอนุญาตจัดตั้งเมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม พ.ศ. 2554 (เลขทะเบียน 0993000280482)