แรงบันดาลใจ

พันโทต่อพงษ์ กุลครรชิต

ผู้บุกเบิกแนวคิดการดำรงชีวิตอิสระของคนพิการไทย

ผู้จุดประกายความคิด จากการเป็นผู้รับความช่วยเหลือ สู่การเป็นเจ้าของชีวิตและกำหนดอนาคตด้วยตนเอง

พันโท ต่อพงษ์ กุลครรชิต เป็นหนึ่งในผู้นำคนพิการไทยผู้มีบทบาทสำคัญในการนำแนวคิดการดำรงชีวิตอิสระ (Independent Living: IL) เข้ามาเผยแพร่ และวางรากฐานการพัฒนาขบวนการ IL ในประเทศไทย

จุดเริ่มต้นของแนวคิด

จากประสบการณ์ชีวิตภายหลังประสบอุบัติเหตุจนกลายเป็นคนพิการ ท่านได้เรียนรู้ถึงข้อจำกัดและอุปสรรคที่คนพิการต้องเผชิญ ไม่เพียงแต่ข้อจำกัดทางร่างกาย แต่ยังรวมถึงทัศนคติของสังคม และการขาดโอกาสในการกำหนดชีวิตตนเอง

ในช่วงต้นทศวรรษ 2530 ท่านเป็นหนึ่งในผู้นำคนพิการไทยที่ได้เรียนรู้และแลกเปลี่ยนแนวคิดการดำรงชีวิตอิสระจากต่างประเทศ โดยเฉพาะประเทศญี่ปุ่น และนำแนวคิดดังกล่าวมาถ่ายทอดสู่สังคมไทย

1. พ.ศ. 2535นำเสนอแนวคิดการดำรงชีวิตอิสระในการประชุมสัมมนาคนพิการแห่งชาติ ครั้งที่ 5 ณ จังหวัดเชียงใหม่ นับเป็นการนำเสนอแนวคิด IL ต่อเวทีคนพิการระดับชาติครั้งแรกในประเทศไทย
2. พ.ศ. 2545–2547ร่วมกับนายสุภรธรรม มงคลสวัสดิ์ นายธีรวัฒน์ ศรีปฐมสวัสดิ์ และนายโชจิ นากานิชิ (Shoji Nakanishi) พร้อมเครือข่ายจากประเทศญี่ปุ่น ขับเคลื่อนโครงการนำร่อง "เสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชน : การดำรงชีวิตอิสระของคนพิการ" ใน 3 จังหวัด คือ ชลบุรี นนทบุรี และนครปฐม
3. พ.ศ. 2549ศูนย์การดำรงชีวิตอิสระทั้งสามแห่งรวมตัวกันจัดตั้งสภาศูนย์การดำรงชีวิตอิสระของคนพิการประเทศไทย
4. 7 มิถุนายน 2550พันโทต่อพงษ์ กุลครรชิต จากไป
5. พ.ศ. 2554พัฒนาเป็นมูลนิธิสภาศูนย์การดำรงชีวิตอิสระคนพิการประเทศไทย (TIL)

จากผู้รับความช่วยเหลือ สู่ผู้กำหนดชีวิตตนเอง

พันโทต่อพงษ์ให้ความสำคัญกับหลักการที่ว่า คนพิการต้องมีสิทธิคิด เลือก ตัดสินใจ และควบคุมบริการที่ตนเองได้รับ ไม่ใช่เป็นเพียงผู้รับความช่วยเหลือ หรือปล่อยให้ผู้อื่นตัดสินใจแทน ท่านเคยถ่ายทอดหลักคิดสำคัญไว้ว่า

อะไรที่เขาทำได้ แม้แต่เรื่องเล็กนิดเดียวก็ต้องให้เขาทำ เพราะสิ่งที่เล็กนิดเดียวนั้นมีค่าสำหรับเขา และเมื่อเขาทำสิ่งเล็กแล้วก็จะทำสิ่งอื่น ๆ ตามมาอีกพันโทต่อพงษ์ กุลครรชิต

แนวคิดนี้สะท้อนหัวใจของ IL ที่ว่า การดำรงชีวิตอิสระไม่ได้หมายถึงการที่คนพิการต้องทำทุกอย่างด้วยตนเอง แต่หมายถึงการมีอำนาจในการเลือกและควบคุมชีวิต โดยได้รับความช่วยเหลือจากผู้อื่นตามความจำเป็น

จากแนวคิดสู่การสร้างศูนย์ IL ในประเทศไทย

โครงการนำร่อง พ.ศ. 2545–2547 มุ่งเผยแพร่แนวคิด IL พัฒนาทักษะการดำรงชีวิตอิสระ การให้คำปรึกษาฉันเพื่อน (Peer Counseling) การรวมกลุ่มช่วยเหลือกันเอง และการจัดบริการที่คนพิการมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการ ผลจากโครงการนำไปสู่การเกิดศูนย์การดำรงชีวิตอิสระของคนพิการในทั้งสามจังหวัด และเป็นจุดเริ่มต้นของการขยายเครือข่าย IL ในประเทศไทย

รากฐานสู่เครือข่าย IL ไทย

การรวมตัวเป็นสภาศูนย์การดำรงชีวิตอิสระของคนพิการประเทศไทยใน พ.ศ. 2549 ทำให้มีองค์กรกลางในการขยายแนวคิด พัฒนาศูนย์ IL และขับเคลื่อนสิทธิคนพิการในระดับประเทศ และเป็นรากฐานสำคัญที่นำไปสู่การเติบโตของเครือข่าย IL จนเป็นมูลนิธิสภาศูนย์การดำรงชีวิตอิสระคนพิการประเทศไทย (TIL) ใน พ.ศ. 2554

แม้พันโทต่อพงษ์ กุลครรชิต จะจากไปเมื่อวันที่ 7 มิถุนายน พ.ศ. 2550 แต่มรดกทางความคิดที่ท่านฝากไว้ คือการเปิดโอกาสให้คนพิการได้เป็นเจ้าของชีวิต มีสิทธิเลือก ตัดสินใจ และกำหนดอนาคตของตนเอง นี่คือหัวใจของ IL และเป็นแรงบันดาลใจให้คนพิการรุ่นหลังร่วมกันสืบสานต่อไป